Một chiếc bình tích áp quá nhỏ sẽ khiến bơm bật tắt liên tục. Một chiếc bình quá lớn thì tốn tiền, chiếm chỗ trong phòng bơm mà không mang lại thêm lợi ích. Chọn bình tích áp đúng không phải là đoán theo cảm tính kiểu “bơm 1 HP thì dùng bình 50 lít”. Dung tích cần thiết phụ thuộc vào ba yếu tố: lưu lượng bơm, khoảng áp lực bật tắt và thời gian chạy tối thiểu mà motor cần để không bị khởi động quá nhiều. Bài viết này hướng dẫn cách tính cụ thể, kèm ví dụ minh họa.
Bình tích áp làm gì trong hệ thống tăng áp?
Bên trong bình tích áp có một ruột cao su (hoặc màng) ngăn đôi khoang nước và khoang khí nén. Khi bơm chạy, nước vào ruột và nén khí lại. Khi bơm dừng, khí nén đẩy nước ra để cấp cho vòi đang mở.
Phần nước bình đẩy ra được giữa hai lần bơm khởi động gọi là lượng nước xả hữu ích (drawdown). Đây mới là con số quan trọng, không phải dung tích ghi trên vỏ bình. Một bình 100 lít không cấp được 100 lít nước. Nó chỉ cấp được một phần, tùy vào áp suất làm việc.
Bình càng cấp được nhiều nước hữu ích, bơm càng ít phải khởi động. Motor ít khởi động thì ít nóng, tiếp điểm khởi động từ bền hơn, phớt và vòng bi hao mòn chậm hơn. Ngược lại, bình chọn thiếu dung tích là nguyên nhân phổ biến của tình trạng máy bơm tăng áp đóng ngắt liên tục.
Dung tích bình tích áp được tính như thế nào?
Dung tích bình tích áp cần thiết được tính qua hai bước.
Bước 1 – Xác định lượng nước xả hữu ích cần có
Lượng nước xả (lít) = Lưu lượng bơm (lít/phút) × Thời gian chạy tối thiểu (phút)
Thời gian chạy tối thiểu suy ra từ số lần khởi động tối đa mỗi giờ mà nhà sản xuất motor cho phép. Thông số này có trong catalogue hoặc tài liệu kỹ thuật của bơm. Motor công suất càng lớn thường càng được phép khởi động ít lần hơn.
Bước 2 – Quy đổi ra dung tích bình
Theo định luật Boyle, tỷ lệ nước hữu ích của bình phụ thuộc vào áp bật (P₁) và áp tắt (P₂) của bơm. Khi áp nạp khí đặt bằng áp bật, ta có:
Hệ số xả = (P₂ − P₁) ÷ (P₂ + 1)
Dung tích bình = Lượng nước xả ÷ Hệ số xả
P₁, P₂ tính bằng bar theo đồng hồ. Số “+1” là để quy về áp suất tuyệt đối.
Bảng hệ số xả tính sẵn cho một số khoảng áp phổ biến:
| Áp bật – áp tắt (bar) | Hệ số xả | Nghĩa là bình 100 lít cấp được khoảng |
|---|---|---|
| 1,5 – 3,0 | 0,38 | 38 lít |
| 2,0 – 3,5 | 0,33 | 33 lít |
| 2,5 – 4,0 | 0,30 | 30 lít |
| 3,0 – 4,5 | 0,27 | 27 lít |
| 4,0 – 6,0 | 0,29 | 29 lít |
| 5,0 – 7,0 | 0,25 | 25 lít |
Bảng cho thấy một điều quan trọng: áp làm việc càng cao, bình càng cấp được ít nước hữu ích trên mỗi lít dung tích. Đây là lý do tòa nhà cao tầng, vốn làm việc ở áp cao, cần bình lớn hơn nhiều so với hộ gia đình dù lưu lượng không chênh nhau quá nhiều.
Trên thực tế, áp nạp khí thường được đặt thấp hơn áp bật một chút để bù sai số. Cách đặt áp nạp đúng được hướng dẫn trong bài bình tích áp bị hỏng ruột. Khi áp nạp thấp hơn áp bật, hệ số xả thực tế giảm nhẹ so với bảng. Vì vậy, sau khi tính xong, nên chọn bình có dung tích lớn hơn kết quả một bậc.
Bình tích áp bao nhiêu lít? Ví dụ tính cụ thể
Đây là ví dụ minh họa, số liệu giả định để thấy cách tính:
- Bơm tăng áp lưu lượng 60 lít/phút
- Công tắc áp lực cài 2,0 bar bật, 3,5 bar tắt
- Muốn bơm chạy tối thiểu 1 phút mỗi lần khởi động
Tính lần lượt:
- Lượng nước xả cần có = 60 × 1 = 60 lít
- Hệ số xả (2,0 – 3,5 bar) = 1,5 ÷ 4,5 ≈ 0,33
- Dung tích bình = 60 ÷ 0,33 ≈ 180 lít → chọn bình 200 lít
Nếu cùng hệ thống đó nhưng chỉ dùng bình 50 lít, mỗi chu kỳ bình chỉ cấp khoảng 16–17 lít nước. Bơm sẽ chạy chưa tới 20 giây rồi tắt, rồi lại bật. Số lần khởi động mỗi giờ tăng lên gấp 3–4 lần.
Như vậy, câu hỏi “bình tích áp bao nhiêu lít” không có đáp án chung. Con số đúng chỉ có được khi biết lưu lượng bơm, khoảng áp và giới hạn khởi động của motor. Nếu chưa rõ lưu lượng thực tế của hệ thống, bài cách tính công suất máy bơm là điểm khởi đầu nên đọc trước.
Hệ biến tần: bình tích áp cho bơm tăng áp có cần lớn không?
Với cụm bơm tăng áp dùng biến tần, cách nghĩ thay đổi. Biến tần điều chỉnh tốc độ bơm để giữ áp lực ổn định, nên bơm không bật tắt theo kiểu đóng ngắt như hệ dùng rơ-le áp. Bình tích áp cho bơm tăng áp biến tần chủ yếu làm ba việc:
- Bù những hao hụt nhỏ như rò rỉ hoặc vài vòi mở lẻ tẻ, để bơm được “ngủ” khi nhu cầu thấp.
- Giảm dao động áp lực khi bơm tăng giảm tốc.
- Hạn chế số lần bơm thức dậy giữa đêm.
Vì vậy dung tích cần thiết thường nhỏ hơn đáng kể so với hệ đóng ngắt cùng lưu lượng. Con số cụ thể nên theo hướng dẫn của hãng sản xuất cụm bơm và thông số cài đặt chế độ ngủ của biến tần. Một số dòng bơm gia đình còn tích hợp sẵn bình nhỏ, như bơm tăng áp thông minh tích hợp bình tích áp Shimge.
Nếu một cụm bơm biến tần vẫn thức dậy liên tục vào ban đêm, nên kiểm tra bình tích áp và áp nạp khí trước khi kết luận lỗi biến tần. Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây nước yếu tầng cao chung cư.
Ngoài dung tích, chọn bình tích áp cần xem gì?
Dung tích đúng mới là một nửa yêu cầu. Khi chọn bình tích áp, cần kiểm tra thêm:
- Áp làm việc tối đa. Định mức ghi trên nhãn bình phải cao hơn áp tắt của bơm và áp lớn nhất hệ thống có thể đạt. Với tòa nhà cao tầng, đây là tiêu chí loại trừ đầu tiên.
- Ruột thay được hay màng cố định. Bình có ruột rời qua mặt bích thì thay được ruột khi hỏng. Loại màng cố định thì phải thay cả bình. Với hệ thống tòa nhà, ruột thay được giúp tiết kiệm chi phí lâu dài.
- Vật liệu ruột và môi chất. Ruột cần phù hợp với nước sinh hoạt hoặc nước nóng, tùy ứng dụng.
- Một bình lớn hay nhiều bình nhỏ ghép song song. Nhiều bình nhỏ dễ vận chuyển xuống phòng bơm tầng hầm, và khi một bình hỏng hệ thống vẫn còn bình khác. Một bình lớn thì gọn đường ống hơn.
- Vị trí lắp. Bình nên lắp gần công tắc áp lực hoặc cảm biến áp suất, phía sau van một chiều trên đường đẩy, có van khóa riêng để bảo trì.
Thiên Phúc Hưng hiện phân phối các dòng bình tích áp Aquasystem, Varem, Aquavessel và Well-X-Trol, với nhiều dung tích và cấp áp khác nhau. Một ví dụ thực tế là dự án lắp đặt bình tích áp Aquasystem tại chung cư Everrich.
Câu hỏi thường gặp
Chọn bình tích áp lớn hơn mức cần có hại không?
Không gây hại về kỹ thuật, bơm thậm chí còn chạy ít lần hơn. Nhược điểm chủ yếu là chi phí đầu tư, diện tích lắp đặt, và nước lưu trong bình lâu hơn khi nhu cầu dùng thấp.
Thay bơm mới có cần thay bình tích áp không?
Cần tính lại nếu bơm mới có lưu lượng hoặc khoảng áp khác bơm cũ. Bình đang dùng có thể không còn phù hợp dù vẫn hoạt động tốt.
Có thể tự lắp thêm bình tích áp cho hệ thống tòa nhà không?
Về nguyên tắc là được, nhưng cần đúng cấp áp, đúng vị trí và cài lại áp nạp theo hệ thống. Với cụm bơm tòa nhà, nên để kỹ thuật viên khảo sát trước khi lắp.
Cần tư vấn chọn bình tích áp?
Nếu bạn đang thiết kế mới, thay thế bình cũ hoặc gặp tình trạng bơm đóng ngắt liên tục, hãy gửi thông số bơm (lưu lượng, áp lực cài đặt) cho Thiên Phúc Hưng. Kỹ thuật viên sẽ hỗ trợ chọn bình tích áp phù hợp và tư vấn lắp đặt đúng kỹ thuật. Đơn vị đã hoạt động trong lĩnh vực máy bơm và thiết bị điện cơ từ năm 2009.
CÔNG TY TNHH ĐIỆN CƠ THIÊN PHÚC HƯNG
- VPĐD: 607B Lạc Long Quân, Phường Bảy Hiền, TP. Hồ Chí Minh
- Hotline: 08.2334.3268 (Ms. Nhung)
- Zalo: 0913.532.862 (Mr. Thực)
- Email: info@dienco.vn
